Muzyka oratoryjna i kantatowa (moduł V)

nieobowiązkowe

w sali

Zajęcia mają za zadanie zaznajomić studentów z wybranymi zagadnieniami z zakresu specyfiki i historii dwóch najistotniejszych – obok opery – dramatycznych gatunków muzyki wokalno-instrumentalnej, czyli oratorium i kantaty, których nieprzerwany rozwój, od początku XVII wieku, trwa aż do dzisiaj. W polu zainteresowania znajdą się m.in. kwestie różnic i wzajemnych filiacji między tymi gatunkami oraz procesów wchłaniania przez nie zdobyczy wypracowywanych na gruncie innych dziedzin twórczości muzycznej na przestrzeni dziejów. Istotne tło dla tych rozważań stanowić będzie miejsce i rola, jaką oratorium i kantata pełniły w kulturze muzycznej różnych ośrodków europejskich w kolejnych epokach.

Oratorium rodzi się w Italii w I połowie XVII wieku jako nowy gatunek dramatycznego utworu muzycznego będącego pierwotnie alternatywą dla opery i odpowiadającego duchowi kontrreformacji. Półwysep Apeniński i ośrodki pozaalpejskie zdominowane przez włoską kulturę muzyczną (dworskie, kościelne, bractwa świeckie) pozostają w XVII i XVIII wieku główną areną rozwoju tego gatunku, pełniącego najróżniejsze funkcje (dydaktyka religijna, rozrywka wysokich lotów artystycznych, propaganda polityczna). Tym niemniej nie przeszkadza to, by idea oratorium jako specyficznego gatunku nieliturgicznej muzyki religijnej rozprzestrzeniała się na gruncie innych tradycji niż krąg włoskiej kultury muzycznej, absorbując elementy rodzimych tradycji muzycznych (np. niemieckiej, francuskiej, angielskiej) i tworząc tym samym nowe jakości, odpowiadające potrzebom innych odbiorców, wychowanych w odmiennych warunkach, a często i innych wyznaniach niż katolicyzm. Co więcej, oratorium okazało się gatunkiem równie żywotnym jak opera, rozwijając się z sukcesem nie tylko w Europie wczesnonowożytnej, ale i w bliższych nam czasach. W XIX wieku, w związku z zachodzącymi przemianami społecznymi, zmienia się postrzeganie i rola muzyki. Pojawia się nowy odbiorca (publiczność mieszczańska), artysta zyskuje znaczną samodzielność, zaś sztuka dźwięków postrzegana jest jako najdoskonalszy z języków zdolny przekazać nie tylko uczucia, ale również treści pozamuzyczne. Przestała także być ona podporządkowana obrządkowi religijnemu lub życiu dworu. Coraz częściej jest niezależna, a miejscem jej prezentacji staje się sala koncertowa. W dobie romantycznych przemian, również estetycznych, ewolucji ulegają gatunki takie jak oratorium i kantata. Ujawnia się to m.in. w języku muzycznym, hybrydyczności formalnej i estetycznej (wzajemne oddziaływanie opery i gatunków niescenicznych), czy treści literackiej (baśniowość, odwołania do kultury Orientu). W XX i XXI wieku tendencje te się pogłębiają i wzbogacają o nowe elementy zarówno w materiale dźwiękowym (nowe techniki kompozytorskie, nowe media, elementy popkultury) czy eksperymentach konstrukcyjnych, jak i treści literackiej (trauma II wojny światowej).

Zajęcia "Muzyka oratoryjno-kantatowa" są fakultatywne. Obowiązkowe uczestnictwo w zajęciach dotyczy osób, które wybrały Moduł V. Można również wybrać te zajęcia jako niezależny fakultet.

Konwersatoryjny charakter zajęć przewiduje pewną możliwość kształtowania ich tematyki w porozumieniu z uczestnikami zajęć, godząc ich zainteresowania ze specjalizacją historyczną i indywidualnymi badaniami naukowymi osoby prowadzącej. Dlatego w tym miejscu wskazane są tylko główne kierunki tematyczne, z których można wybrać konkretne zagadnienia lub które mogą również ulec rozszerzeniu:

- od motetów łacińskich do dialogów i oratoriów łacińskich

- między świętością, erotyką i polityką, czyli specyfika włoskiego oratorium i kantaty ze szczególnym uwzględnieniem twórczości A. Scarlattiego

- oratorium czy kantata? wokół rzymskich oratoriów bożonarodzeniowych

- niemieckie oratorium protestanckie a kantata protestancka;

- oratorium pasyjne czy pasja oratoryjna na przykładzie twórczości J.S. Bacha i G.F. Haendla;

- oratoria angielskie G.F. Haendla

- J. Haydn duchowym spadkobiercą tradycji Haendlowskiej.

- przemiany techniczne i estetyczne zachodzące w obrębie gatunku w XIX wieku - oratoria religijne i świeckie; monumentalizacja a uproszczenie struktury dzieł, elementy operowe na przykładzie utworów Mendelssohna, Berlioza, Liszta, Schumanna

.

Józef M. Chomiński, Krystyna Wilkowska-Chomińska, Formy muzyczne , t. 5 : Wielkie formy wokalne, Kraków, PWM, 1984.

Howard E. Smither, A History of the Oratorio, t. 1-4, UNC Press, 1977–2000.

Nicole Labelle, L’oratorio, Presses universitaires de France, 1983.

Günther Massenkeil, Oratorium und Passion, t. 1-2, Laaber, Laaber-Verlag 1998-1999 (Handbuch der musikalischen Gattungen 10,1-2).

Anna Ryszka-Komarnicka, Recepcja wzorów włoskich w polskiej kulturze muzycznej: Oratoria Pasquale Anfossiego w Polsce, Warszawa, IMUW 1996 (Prace Naukowe Zakładu Powszechnej Historii Muzyki, 6)

Anna Ryszka-Komarnicka, Księga Judyty w oratoriach włoskich epoki baroku, Warszawa, IMUW 2017

Dodatkowa literatura szczegółowa będzie podawana w trakcie zajęć.

Student po zaliczeniu przedmiotu:

‒ potrafi wskazać i omówić cechy wspólne i cechy odróżniające najważniejsze gatunki dramatycznej muzyki wokalno-instrumentalnej: operę, oratorium i kantatę;

‒ ma podstawową wiedzę o głównych kierunkach rozwoju i roli w/w gatunków w kulturze muzycznej Europy w wiekach XVII, XVIII, XIX (opcjonalnie XX);

‒ umie samodzielnie zdobywać wiedzę z tego zakresu (opierając się na wskazanej literaturze przedmiotu) i rozwijać umiejętności badawcze pod kierunkiem osoby prowadzącej;

‒ rozwija umiejętność przygotowania wystąpień ustnych i prac pisemnych w języku polskim, dotyczących zagadnień szczegółowych z w/w zakresu, z wykorzystaniem podstawowych ujęć teoretycznych i różnych źródeł.

Z uwagi na konwersatoryjny charakter zajęć pierwszym i podstawowym kryterium zaliczenia jest obecność (można mieć 2 nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze) i aktywny udział w zajęciach: w zadaniach przewidzianych do realizacji w trakcie zajęć na podstawie pomocy dydaktycznych, dyskusjach wskazanych lektur szczegółowych, w przygotowaniu ewentualnych prezentacji.

Dodatkowe warunki zaliczenia są ustalane w porozumieniu ze studentami na początku semestru w każdorazowym cyklu dydaktycznym.

Nie dotyczy.